Benefits of black pepper in ayurveda | મરી – મરીચ – બ્લેકપેપર એક સુંદર ઔષધ । કફ કે ગળાનો રોગ અપચો કે આફરો તરત કરે છે દૂર

મરી – મરીચ – બ્લેકપેપર એક સુંદર ઔષધ । ગુણ જાણશો તો રોજ ખાતા થઈ જશો |Benefits of black pepper in ayurveda

ગરમ મસાલામાં, રસોઈમાં મરીને સ્થાન તેના ઔષધીય ગુણોને લીધે મળ્યું છે. ગુણોનો ભંડાર હોવા છતાં આપણે ટૂંકાણમાં જોઈશું.

મરી મૂળ ભારતીય છે. સંસ્કૃતમાં મરીચ, અંગ્રેજીમાં બ્લેકપેપર, લેટીનમાં પાઇપર નાઇગ્રમ; કૂળ-પાઇપરેસી. સૂકવેલા ફળ વાટીને કે ચાવીને વાપરીએ છીએ. ફળનું તેલ સીધું વિદેશ મોકલાય છે અને ત્યાંથી આપણને પુન: પ્રાપ્ત થાય છે. આયુર્વેદના દરેક ગ્રંથમાં તેનું વર્ણન છે. સૌથી જાણીતા યોગોમાં મરી ચૂર્ણ, ત્રિકટુ ચૂર્ણ, ચતુરુષ્ણ અને ષડુષ્ણ ચૂર્ણ સાથે લીલાં મરીનું અથાણું છે.

સ્વાદમાં તીખાં, પચ્યા પછી ગળ્યાં મરીના બે પ્રકારો સફેદ અને કાળા છે. કાળાં મરીને પલાળી ઉપરની છાલ દૂર કરતાં સફેદ રંગ નીકળતો હોય છે આથી આપણે અહીં કાળા મરી વિશે જ વાત કરી છે.

મરીચૂર્ણ | Benefits of black pepper in ayurveda

સૂંઘવાથી નાકનો, માથાનો, ગળાનો ભરાવો દૂર થાય. કાન, નાક, ગળાનો સોજો દૂર થાય. બેભાનપણું, વાઈ, ફેફરુંનો આવેશ શમે. વધુ પડતી ઊંઘ દૂર થાય. આ જ ગુણો ત્રિકટુચૂર્ણ નસ્યમાં પણ મળે છે. ચૂર્ણની માત્રા વધારે પડે અથવા વ્યક્તિ તેને સહન ન કરી શકે તો
મધ સાથે ચાટવાથી – ગળામાં કફ જામવો, ખરેરાટી બાઝવી, અપચો, આફરો, સાંધાની જકડન, સાંધાનો દુ:ખાવો, સાંધાનો સોજો દૂર થાય.

આખાં મરી – પાચન સુધારનાર હોઈ વાટી દાળનાં વડાં, ભજિયાં, ઢોકળાં, ખમણ, ખમણી, ઈડલી-ઢોસાની ચટણી, મેદુવડામાં જરૂર નાખવામાં આવે છે. સૂપમાં, ફળોના રસમાં ચૂર્ણ ઉમેરીને પીવું સલાહભર્યું છે.

ત્રીજે ચોથે દિવસે નિયમિત આવતા તાવમાં, ટાઢ વાઈને આવતા તાવમાં તુલસીનાં તાજાં ધોયેલાં ૬ પાન વચ્ચે ૪ મરી મૂકી તાવ આવવાના સમયથી એક કલાક પહેલાં ચાવી જવાં. તાવ આવ્યા પછી મરી કામ ઓછું કરે છે.

મરીને પાણીમાં વાટી લેપ કરવાથી ઠંડા પડેલા, જડ થયેલા, ખાલી ચડેલા અંગમાં રુધિરાભિસરણ પ્રસ્થાપિત થાય છે.

ધાર્યું ફળ કેમ નથી મળતું ? કાળાં મરી જેવાં જ દેખાતાં પપૈયાનાં સૂકાં બીનો ભેગ તથા મરીમાંથી તેલ કાઢી લીધા પછી આપણા સુધી પહોંચે છે.
દુષ્પ્રભાવ : એક સમયે ૫૦૦ મિ.લી. ગ્રામથી વધારે લેતા કેટલાંકને ત્વચામાં રક્તિમા, વૃક્ક (કિડની)માં ઉત્તેજનાથી વારંવાર મૂત્રત્યાગની સમસ્યા થાય છે. ત્વચા પર ઘી લગાવવું વક્કની સમસ્યા વાળા, સગર્ભા માતા અને બાળકોમાં નિષ્ણાતની દેખરેખ હેઠળ વાપરીને ગુણોનો લાભ લઈ શકાય છે.

નોંધ – અહીં માત્ર આપની માહિતી આપવાના હેતુથી આ લેખ લખાયો છે. ઔષધિઓનો ઉપયોગ જાણકાર વૈદ્યના માર્ગદશન હેઠળ કરવો વધુ યોગ્ય છે…

Pag na taliya ma baltara mate na upay in gujarati | તમારા પગના તળિયામાં બળતરા રહે છે? ખરાબ જીવનશૈલીથી લઈને ખરાબ ખાનપાન સુધીની આદતોના કારણે આવું થઈ શકે છે. ગભરાયા વિના આટલું કરી જુવો….

તમારા પગના તળિયામાં બળતરા રહે છે? જો જવાબ હા હોય તો ચિંતાની કોઇ વાત નથી. એક ઉમર પછી બધામાં આ સમસ્યા જોવા મળે છે. પણ ઉલ્લેખનીય છે કે હવે નાની ઉમરના યુવાનોમાં પણ આ સમસ્યા જોવા મળી રહી છે. જો કે આ કોઇ મોટો રોગ નથી પણ એકવાત પાક્કી છે કે શરીરમાં કોઇ ચોક્કસ પ્રકારના ફેરફાર થઈ રહ્યા છે જેના કારણે પગના તળિયામાં બળતરા થતી હોય છે. ખરાબ જીવનશૈલીથી લઈને ખરાબ ખાનપાન સુધીની આદતોના કારણે આવું થઈ શકે છે.

હવે વાત કરીએ બગના તળિયામાં બળતરા થાય છે કેમ? તો આગળ લખ્યુ તેમ ખરાબ જીવનશૈલીથી લઈને ખરાબ ખાનપાન સુધીની આદતોના કારણે આવું થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત જો તમારા શરીરમાં પાણીની કમી હોય તો પણ આ સમસ્યા થઈ થકે છે. એટલે પહેલા તો પૂરતું પાણી પીવો. પાણી ઘુંટડે, ઘુંટડે સમય લઈએ પીવો. પાણીના ઘુંટડા સાથે મોઢાની લાળ પણ પેટમાં જવી જોઇએ.

આ ઉપરાંત તમારા શરીરને પૂરતા વિટામિન તમે જે આહાર લેતા હોવ તેમાંથી ન મળતા હોય તો પણ આ સમસ્યા થઈ શકે છે. એટલે જ કહેવાય છે કે યોગ્ય કેલેરીવાળો અને પોષણયુક્ત આહર રોજ આપણે લેવો જોઇએ.

વિટામિન બી૧૨ અને બી૬ ની કમી જો શરીરમાં જોવા મળે તો પણ તમારા પગના તળિયામાં બળતરા થઈ શકે છે.
કિડનીની બિમારી હોય, વધારે પડતી દવા ખાવામાં આવતી હોય તો પણ તમારા પગના તળિયામાં બળતરા થઈ શકે છે. દવાની ગરમી વધી જાય તો આવી સમસ્યા ઊભી થતી હોય છે.

તજા ગરમી હોય શકે છે….

શરીરમાં ખૂબ બળતરા થતી હોય અથવા તો પગના તળિયે કે માથામાં તાળવે આવી બળતરા થતી હોય તો આપણા વડવાઓ કહેતા કે તજા ગરમી વધી ગઈ છે. શરીરમાં અંદર ગરમી વધી જાય તો આવું થઈ શકે છે. ખૂબ ગરમી લાગવી, ખૂબ પરસેવો થવો, હાથેળીમાં, પગના તળિયામાં બળતરા થવી, નસકોરી ફૂટવી, ઠંડુ પાણી પીવાનું મન થવું, આ બધા તજા ગરમીના લક્ષણો છે. એટલે કે તમારા શરીરમાં ગરમી વધી ગઈ છે. જે ઘટાડવામાં પાણી તમારી મદદ કરી શકે છે.

સૌથી પહેલા આહારશૈલી બદલો

આપણા આયુર્વેદમાં આ માટેના અનેક ઘરગથ્થુ ઉપાય છે. જેને નિયમિત કરવાથી આ તજા ગરમીથી છુટકારો મેળવી શકાય છે. પણ આ પહેલા આપણે આપણી આહારશૈલી બદલવી પડે. એટેલે જો તમારી સાથે આવું કઈ થતું હોય તો સૌથી પહેલા આહારશૈલી બદલો. સવારે ખાવું હોય એટલું, બપોરે થોડું ઓછુ અને રાત્રે નહીવત ખાવાનું રાખો. આ સમસ્યા હોય ત્યા સુધી બહુ તીખુ, તળેલુ ખાવાનું બંધ કરી દો. હંમેશાં માટે બંધ કરશો તો પણ ચાલશે. શરીરમાં પિત્ત વધી જવાથી પણ શરીરમાં ગરમી વધી જાય છે તો પિત્તનાશક ખોરાક જેવા કે ખજૂર, દ્રાક્ષ, ટાંમેટા, કાકડી, તરબૂચ, ટેટી ખાવાનું રાખો. અને હા હળવી કસરત કરો…

પગના તળિયામાં બળતરા અને તેના આયુર્વેદમાં જણાવેલા ઉપાય | Pag na taliya ma baltara mate na upay

હવે આયુર્વેદ પ્રમાણે તમારે શું કરવાનું છે? લીલા ઘાસમાં ઉઘાડા પગે રોજ ચાલવાનું રાખો. આવું કરવાથી પગના તળિયાની બળતરા તો ઓછી થશે પણ તમારી આંખ અને માનસિક સ્થિતિ માટે પણ ફાયદાકારક સાબિત થશે.

આપણા વડવાઓ કહે છે કે શુદ્ધ ગાયના ઘીથી પગના તળિયે માલિસ કરવાથી આ બળતરા દૂર થાય છે.

કાંસાની વાટકીના તળિયે ગાયનું ઘી લગાવી આ વાટકી પગના તળિયે ઘસવાથી તજા ગરમી દૂર થાય છે અને પગના તળિયામાં થતી બળતરા ઓછી થાય છે.

વધુ બળતરા થતી હોય તો કેમિકલ વગરની શુદ્ધ મહેદી પગના તળિયે ગલાવવાથી પણ આ બળતરામાં ફાયદો થાય છે. ગરમીથી બચવા આપણે માથામાં, વાળમાં મહેદી લગાવતા હોઇએ છીએ.

નાળિયેરના તેલની માલિસ કરવાથી પણ પગના તળિયમાં બળતરા ઓછી થાય છે.

નોંધ – આ આર્ટિકલમાં માત્ર તેના સીધા-સાદા ઘરેલું ઉપાય બતાવવામાં આવ્યા છે. પણ તેમ છતાં પગના તળિયે ખૂબ બળતરા થતી હોય તો તરત ડોક્ટર પાસે જવું જ વધુ યોગ્ય ગણાશે…

દૂધમાં વિટામિન સી સિવાયના બધા જ વિટામિન છે. જે શરીર માટે ખૂબ જરૂરી છે. આયુર્વેદમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે દરોજ રાત્રે સૂતા પહેલા એક ગ્લાસ દૂધ જરૂર પીવું જોઇએ. પણ આયુર્વેદમાં દૂધ સાથે અને દૂધ પીધા બાદ, કેટલીક વસ્તુઓનું ધ્યાન રાખવાની સલાહ પણ આપવામાં આવી છે. માછલી સિવાય પણ કેટલીક એવી વસ્તુઓ છે, જેને દૂધ પીતાં પહેલાં કે દૂધ પીધા બાદ ન લેવી જોઇએ.

દૂધ સાથે કે પછી કે પહેલા આ વસ્તું ન ખાવી જોઇએ

અડદની દાળ ખાધા બાદ કે સાથે દૂધનું સેવન ન કરવું જોઇએ.

દૂધ અને છાશને ભેગા કરીએ તો શું થાય? દૂધ ફાટી જાય. એવું પેટમાં પણ થાયને? દૂધના સેવનની સાથે દહીંનું સેવન નુકસાનકારક નીવડી શકે છે. બંન્નેનું સેવન સાથે કરવાથી ત્વચા સંબંધિત બીમારીઓ થવાની શક્યતાઓ વધી જાય છે.

દૂધ સાથે તલનું સેવન ક્યારેય ન કરવું જોઇએ.

દૂધ સાથે ચેરી, સંતરાં જેવાં ખાટાં ફળનું સેવન કરવાથી નુકસાન થઈ શકે છે. ટૂંકમાં ખાટા ફળો ન ખાવા જોઇએ. દૂધ સાથે ફળ ખાવાથી ફૂડ પોયજનિંગ થઇ શકે છે. માટે જ વૈદ્ય ફ્રુટસલાડથી દૂર રહેવાની સલાહ આપે છે.

મીઠું અને મીઠાવાળી વસ્તુઓની સાથે દૂધનું સેવન ન કરવું જોઇએ.

સૌથી છેલ્લે ડુંગળીની વાત. દૂધ સાથે કે પછી કે પહેલા ન જ ખાવી જોઇએ…

દૂધ સાથે ખાવું જ હોય તો સૂકો મેવો કે હળદર ખાવ…રોગ પ્રતિકારક શક્તિ વધશે અને તંદુરસ્ત રહેશો…

તંદરુસ્તીનો ખરો આધાર રોજબરોજનાં દૈનિક જીવનકાર્યો ઉપર છે. ખાવા-પીવાની ચીજોની પસંદગી, તેને બનાવવાની પદ્ધતિ, તેને ખાવાની પદ્ધતિ, કેટલું ખાવું તેની આત્મસૂઝ, પાણી પીવાની સમજ, શ્ર્વાસોચ્છ્વાસની ખરી પદ્ધતિ, બેસવાની – ઊભા રહેવાની – ચાલવાની પદ્ધતિ, જરૂરી શરીરશ્રમ, સૂવાની ખરી પદ્ધતિ, પંચમહાભૂતોનું સાંનિધ્ય વગેરે.યોગ્ય લાઇફસ્ટાઇલ એ તંદુરસ્તીની ખરી ચાવી છે.

શરીર-સ્વાસ્થ્યે આધુનિક જમાનાનું સૌથી વધારે ધ્યાન ખેંચવા માંડ્યું છે કારણ કે અનેક વિચિત્ર પ્રકારના નવાનવા પેદા થતા રોગોથી આખી દુનિયા પરેશાન છે. દવાઓ, તેને બનાવનાર કંપ્નીઓ, અને દવાઓ લખી આપ્નાર ડાક્ટરોને આનો કોઈ અંત દેખાતો નથી. તેમાંય હવે ધીમે ધીમે અસાધ્ય રોગોની સંખ્યા દિવસે દિવસે વધતી જ જાય છે. જાણે રોગોની હરીફાઈ જામી હોય!!!

દવાથી રોગો મટાડવાની આખી પદ્ધતિ ધરમૂળથી ખોટી છે કારણ કે ‘કોઈપણ દવા કોઈપણ રોગ મટાડી શકતી નથી’ એ કથન ઘણા વિદ્વાન સીનિયર ડાક્ટરોએ પોતાનાં લખાણોમાં વારંવાર જાહેર કરેલ છે. શરીરમાં જંતુઓથી રોગો થાય છે અને જંતુઓ મારવાથી રોગો મટે છે તે પણ અર્ધસત્ય છે. તો પછી રોગોનું કારણ શું છે? શું દવાઓ પણ નવા નવા રોગોને જન્મ આપે છે? શું રોગ વગરનું જીવન શક્ય છે કે નહીં? શું રોગોને દવા વગર મટાડી શકાય કે નહિ? આવા વિચારો છેલ્લાં ત્રણસો વર્ષમાં ઘણા વિદ્વાન અને આત્મજાગૃતિવાળા ડાક્ટરોએ કરવા માંડેલા અને એમના અભ્યાસ અને સંશોધનના પરિપાક રૂપે ‘પ્રાકૃતિક ચિકિત્સા’ અથવા ‘નેચરોપથી’ નામની સ્વાસ્થ્યની એક નવી જ પદ્ધતિ ધીમે ધીમે જાણવામાં – વિકસાવવામાં આવી. રોગ થવાનાં સાચાં કારણો અને રોગ મટાડવાની સાચી રીતો પણ આ અભ્યાસમાં જાણવામાં આવી.

પ્રાકૃતિક ચિકિત્સા એ ચિકિત્સા પદ્ધતિ કરતાં ‘જીવન જીવવાની કળા’ વધુ છે. જીવન જીવવાનો તાલમેલ જો કુદરતની સાથે ગોઠવવામાં આવે તો જેમ લાખો પ્રકારના જીવો જે રીતે તંદુરસ્ત અને પૂર્ણ આયુષ્ય બીમારી કે દવા વગર ભોગવે છે, તે પ્રમાણે મનુષ્ય પણ તંદુરસ્ત અને પૂર્ણ આયુષ્ય દવા વગર ભોગવી શકે. માંદગી એ ખોટી જીવનપદ્ધતિની સજા છે, કુદરતી નિયમોના ભંગનો દંડ છે. દવાઓ આમાં કશું જ કરી શકે નહિ.

તંદરુસ્તીનો ખરો આધાર રોજબરોજનાં દૈનિક જીવનકાર્યો ઉપર છે. ખાવા-પીવાની ચીજોની પસંદગી, તેને બનાવવાની પદ્ધતિ, તેને ખાવાની પદ્ધતિ, કેટલું ખાવું તેની આત્મસૂઝ, પાણી પીવાની સમજ, શ્ર્વાસોચ્છ્વાસની ખરી પદ્ધતિ, બેસવાની – ઊભા રહેવાની – ચાલવાની પદ્ધતિ, જરૂરી શરીરશ્રમ, સૂવાની ખરી પદ્ધતિ, પંચમહાભૂતોનું સાંનિધ્ય વગેરે.યોગ્ય લાઇફસ્ટાઇલ એ તંદુરસ્તીની ખરી ચાવી છે.

આટલા આરોગ્યમંથન પછી આપણે એકાદ ખૂબ જ સહેલા મુદ્દા વિશે ઉપયોગી લાઇફસ્ટાઇલની ચર્ચા કરીશું. તે મુદ્દો પાણીનો છે. પાણી આપણે જન્મથી મૃત્યુ સુધી પીવાનું હોય છે પણ આશ્ર્ચર્યની વાત એ છે કે પાણી પીવાની આરોગ્યદાયક ખરી રીત શું છે તે આપણે ભાગ્યે જ જાણીએ છીએ. થોડુંક જાણીએ.

(1) પાણી આપણી જરૂરિયાત જેટલું જ પીવું જોઈએ. કોઈના કહેવાથી ખૂબ વધારે કે ખૂબ ઓછું પાણી ન પીવું જોઈએ. શરીરની તરસને ધ્યાનમાં રાખીને તેને પ્રાધાન્ય આપવું જ જોઈએ.

(2) પાણી હંમેશા શરીરના તાપમાન જેટલા ઉષ્ણતામાનવાળું જ પીવું જોઈએ. એટલે કે હૂંફાળું – બહુ ગરમ કે બહુ ઠંડું નહિ. શરીરનું તાપમાન 98.60 ફે. કે 370 સે. જેટલું હોય છે. તેનાથી ગરમ કે ઠંડું પાણી શરીરની શક્તિનો વ્યય કરે છે. તે પાણીને શરીરના તાપમાન પર લાવવું પડે છે પછી જ શરીર તેનો ઉપયોગ કરે છે. આને માટે લોહીને પેટ તરફ ધસવું પડે છે. તેથી શરીરમાં ઘણી જગ્યાએ લોહીની અછત ઊભી થાય છે અને આ અછત શરીરના જે તે ભાગનું પોષણ અને સફાઈનું કામ ઘટાડે છે. આથી લાંબે ગાળે અનેક રોગો માટેની ભૂમિકા તૈયાર થાય છે. ગરમ કે ઠંડાં પીણાં પણ એ રીતે હાનિકારક છે. ફ્રીજનું પાણી શરીર માટે અત્યંત હાનિકારક છે. તે દુનિયામાં વધતા રોગોનું એક સૌથી વજનદાર કારણ છે.

(3) સારું પાચન એ સ્વાસ્થ્યની પહેલી શરત છે. સારા પાચન માટે જમતા પહેલાં પોણાથી એક કલાક પહેલાં પાણી પીવાનું બંધ કરવું જોઈએ. જમતાં જમતાં વચમાં પાણી ન પીવું જોઈએ અને જમી રહ્યા પછી દોઢથી બે કલાક બિલકુલ પાણી ન પીવું જોઈએ. કારણ કે (અ) પાચન માટે જે અગ્નિ જઠરમાં ઉત્પ્ન્ન થયો હોય છે તેને પાણી શાંત પાડી દે છે. (બ) પાચન માટે આવેલા પાચક રસોને પાણી પોતાની સાથે વહેવડાવી દે છે અને તેને પાચન માટે વપરાવા દેતા નથી. (ક) ખોરાક જઠરમાં જતાં જ પોતાને સમરસ કરવા પાચક રસોની માંગ કરે છે. તે માંગ પાણીની હાજરીથી ઓછી થઈ જાય છે. તેથી સારું પાચન થતું નથી. આમ ઉપર બતાવ્યા પ્રમાણે પાણી ન પીવાનો નિયમ કરવાથી, પાચન સંબંધી ઘણા રોગોનો અંત આવે છે.

(4) જ્યારે પાણી પીવાની જરૂર પડે ત્યારે પાણી ગટગટાવીને ન પીવું, પણ ઘૂંટડો પાણીને મોંમાં રાખીને ફેરવવો અને 30 સેકન્ડ પછી ધીમેથી ઉતારવો. પાણી સાથે લાળ ભળવી ખૂબ જ જરૂરી છે. લાળ એ શરીરે શરીર માટે બનાવેલી, શરીરને જરૂરી એવી અત્યંત કીમતી સર્વોત્તમ ઔષધિ છે. જો આ ઔષધિ લેવામાં આવે તો જિંદગીમાં ક્યારેય કોઈ ઔષધિ લેવાની જરૂર નહિ પડે. અને પાણી આ ઔષધિને શરીરમાં પહોંચાડવાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ સાધન છે. તેથી હંમેશા પાણી પીતા ઓછામાં ઓછી બે મિનિટ થવી જોઈએ. આ રીતે પાણી પીવાથી ડાયાબિટીસ, બ્લડપ્રેશર, ઓબેસીટી જેવા અનેક રોગો થોડા મહિનામાં કંટ્રોલમાં આવી જશે અને જેને આવા રોગો નથી તેને કદી થશે નહિ.

(5) ઉષ:પાન – વહેલી સવારે, કોગળા કર્યા વગર, મોમાં રહેલી લાળ સાથે પોણાથી એક લીટર સાદું હૂંફાળું પાણી ધીમે ધીમે ઘૂંટડે ઘૂંટડે મોમાં ફેરવીને પીવું જોઈએ. આ માટે રાત્રે બરોબર દાંત-મોં સાફ કરીને સૂવું જોઈએ. સવારની લાળ ખૂબ જ કોન્સેન્ટ્રેટેડ હોય છે અને શરીરના ટોક્સીનને બહાર કાઢવા માટે ખૂબ જ ઉપયોગી હોય છે. સવારની લાળના ઘણા ગુણ છે. તેનો ઉપયોગ સવારે પાણી પીવાથી શરીરમાં થાય છે. નોંધ : આપણા પહેલા નિયમમાં માત્ર સવારે જ માંગ કરતાં વધારે પાણી પીવાની છૂટ લેવાની છે. તે શરીર માટે જરૂરી છે.

લાઇફસ્ટાઇલમાં રોજ પાણી પીવાના દૈનિક ક્રમમાં ઉપર બતાવેલ રીતે પાણી પીવાથી શરીરનો કાયાકલ્પ થશે. અનુભવ કરવાનો શરૂ કરજો.

• મોહનલાલ પંચાલ (લેખક – ઇન્ટરનેશનલ નેચરોપથી ઓર્ગેનાઇઝેશન સાથે જોડાયેલા છે)